Geen vuiltje aan de lucht, maar hangt er iets in de lucht?

Geen vuiltje aan de lucht, maar hangt er iets in de lucht?

Kijken we naar buiten, dan is er geen vuiltje aan de lucht waar te nemen. Binnenskamers kijken we op de schermen en zien we dat de Amerikaanse rentecurve steeds vlakker wordt; het rendement van korter lopende leningen wordt hoger ten opzichte van de langlopende leningen. De kranten berichtten de laatste weken over het gevaar van een inverse curve, maar wat hangt er dan in de lucht?

Een normale rentecurve loopt op naarmate de looptijd van een lening langer wordt. Dit klinkt logisch. Als geld langer wordt uitgeleend is het risico dat niet alles wordt terugbetaald groter dan als hetzelfde bedrag voor een korte looptijd wordt uitgeleend. Gedurende de looptijd kunnen de rentestanden bovendien veranderen en zolang het geld is uitgeleend kan je er niets anders mee doen.

In de lange rente zitten verwachtingen verscholen. Zo zijn daar verwachtingen over de kredietwaardigheid, over eventuele alternatieve investeringen en de toekomstige geldontwaarding (inflatie). Die verwachtingen zijn gestoeld op vertrouwen, in de kredietnemer en ook in de economische omgeving waarin hij/zij zich zal bevinden. De korte rente is simpeler te verklaren; deze wordt bepaald door de centrale bank. De korte rente is een monetair instrument om (het vertrouwen in) de economie te stimuleren of af te remmen. Kredieten worden wel als smeermiddel voor de economische groei gezien, met een lagere rente kan deze worden gestimuleerd en met een hogere rente worden afgeremd.

De centrale banken in de VS, Europa en Japan verlaagden de korte rente tot nul of dicht daarbij na de kredietcrisis. In de VS heeft de Federal Reserve de korte rente sinds 2015 al zeven keer verhoogd (tot 2%), maar de lange rente loopt veel minder snel op. Bovendien zal de Federal Reserve de rente dit jaar zeker nog een keer verhogen met 25 basispunten. Het gevolg is dat de rentecurve in de VS dit jaar verder vervlakt is en na de volgende renteverhoging wel eens invers kan worden. De rente op staatsleningen met een looptijd van tien jaar minus de rente op staatsleningen met een looptijd van twee jaar is het verschil dat de financiƫle markten in de gaten houden. Dit verschil bedraagt nu slechts vijfentwintig basispunten, een jaar geleden was dat bijna 100 basispunten (1%).

Grafiek 1: Amerikaanse rentecurve (staatsleningen)


De laatste zeven maal dat de tweejaarsrente hoger was dan de tienjaarsrente belandde de economie in een recessie (twee achtereenvolgende kwartalen met economische krimp). Er zit normaal gesproken een vertraging in de uitwerking van monetair beleid op de economie, dus een recessie gebeurt niet onmiddellijk, maar de signalen zijn historisch gezien serieus genoeg om in de gaten te houden. Waarom loopt de lange rente niet synchroon op met de korte rente? Zoals aangegeven zitten in de lange rente verwachtingen over het lange termijn potentieel van een economie. Redenen waarom aan die lange termijn groei getwijfeld wordt zijn de toenemende schulden van de Amerikaanse overheid en huishoudens, de politieke onzekerheid rondom de wereldhandel en daarmee de houdbaarheid van de huidige groei. Amerikaanse aandelenindices blijven oplopen (de NASDAQ bereikte recent een nieuwe top), terwijl de rentemarkt minder vertrouwen uitstraalt. Of de aandelenmarkt dan wel de rentemarkt gelijk krijgt, leert de tijd. De rentemarkten zijn door jarenlang ruim monetair beleid weliswaar verstoord geraakt, maar historisch en economisch besef maakt ons in ieder geval waakzaam. Dit heeft er onder andere toe geleid dat wij onlangs een stukje aandelenrisico in de bankensector hebben afgebouwd.

De klassieke functie van banken is kort geld aantrekken (spaargeld) en langlopende leningen verstrekken (hypotheek). Als het verschil tussen kort en lang kleiner wordt, is dit negatief voor de winstvooruitzichten van banken. Met het oog op de vervlakkende rentecurve hebben wij dan ook afscheid genomen van onze belegging in de bankensector.


Naar marktontwikkelingen overzicht